Dag van de Overprikkeling: Ondersteuning bieden aan cliënten met hersenletsel

23 juni 2025

Vandaag, 23 juni, is het de Internationale Dag van de Overprikkeling. Een dag die specifiek aandacht vraagt voor een van de meest miskende gevolgen van hersenletsel: overprikkeling. Voor ons als re-integratiecoaches is dit een belangrijk moment om stil te staan bij de complexe uitdagingen waarmee onze cliënten met hersenletsel dagelijks worden geconfronteerd.

De uitdagingen in de re-integratie

Als re-integratiecoach sta je voor de complexe taak om cliënten met overprikkeling te begeleiden naar duurzame arbeidsparticipatie. Dit vereist een diepgaand begrip van hun specifieke beperkingen en creatieve oplossingen voor werkplekaanpassingen. Het is cruciaal om te begrijpen dat overprikkeling niet "weggaat" of iets is wat mensen "moeten overwinnen" - het is een chronische aandoening die vraagt om structurele aanpassingen.

Praktische tips voor re-integratiecoaches

1. Herken de signalen

Leer de subtiele tekenen van overprikkeling herkennen. Dit kunnen plotselinge vermoeidheid, verminderde concentratie of hoofdpijn zijn. Observeer hoe cliënten reageren op verschillende prikkels in hun omgeving en vraag specifiek naar hun ervaring met geluid, licht, beweging en drukte.

2. Creëer een veilige omgeving

Plan gesprekken in rustige, weinig gestimuleerde ruimtes en beperk de duur van gesprekken door regelmatige pauzes in te plannen. Gebruik gedempte verlichting, minimaliseer achtergrondgeluiden en houd rekening met de tijd van de dag - veel cliënten functioneren beter 's ochtends.

3. Pas je communicatie aan

Geef informatie in kleine, behapbare delen en gebruik heldere, concrete taal. Vermijd complexe instructies en geef altijd een schriftelijke samenvatting van belangrijke afspraken. Wees geduldig en herhaal informatie indien nodig, zonder dit als zwakte te interpreteren.

4. Werk stapsgewijs toe naar werkhervatting

Begin met zeer beperkte uren en bouw langzaam op. Identificeer samen met de cliënt welke taken haalbaar zijn en maak gebruik van rustige werkplekken en flexibele werktijden. Plan regelmatige evaluatiemomenten om voortgang te monitoren en aanpassingen te maken waar nodig.

UWV voorzieningen voor cliënten met overprikkeling

Het UWV biedt verschillende voorzieningen die specifiek ingezet kunnen worden om cliënten met overprikkeling te ondersteunen in hun werkhervatting. Als re-integratiecoach kun je een cruciale rol spelen in het identificeren en aanvragen van deze voorzieningen.

Arbeidsplaatsvoorzieningen

Voor het aanpassen van werkplekken biedt het UWV uitgebreide mogelijkheden. Denk aan geluidsisolatie door geluidsabsorberende schermen rond de werkplek, geluidsdempende panelen aan wanden en plafonds, speciale koptelefoons voor geluidsreductie of verplaatsing naar een rustigere werkplek. Ook verlichtingsaanpassingen zijn mogelijk, zoals dimbare LED-verlichting, anti-reflectiefilters voor computerschermen, aangepaste bureaulampen met kleurtemperatuur controle en verduisterende screens. Daarnaast kunnen ergonomische aanpassingen worden gerealiseerd, waaronder speciale bureaustoelen die trillingen dempen, stabiele werkbladen die niet schudden en hoogte-verstelbare werkplekken.

Praktijkvoorbeeld: Een administratief medewerker met hersenletsel kreeg via het UWV een akoestische werkplek-cabine geïnstalleerd in een open kantoor, waardoor zij weer fulltime kon werken zonder overprikkeling door kantoorgeluiden.

Technische hulpmiddelen

Het UWV biedt verschillende technische ondersteuning voor cognitieve uitdagingen. Dit omvat spraak gestuurde software voor computerbediening, geheugenhulpmiddelen en planningssoftware, tekstherkenning en voorlees software, evenals speciale software voor concentratieverbetering. Deze hulpmiddelen kunnen een groot verschil maken in het dagelijks functioneren op de werkplek.

Praktijkvoorbeeld: Een grafisch ontwerper kon dankzij UWV-gefinancierde spraakbesturing en aangepaste software zijn werk hervatten, ondanks verminderde fijne motoriek en concentratieproblemen door overprikkeling.

Werkplekaanpassingen en begeleiding

Naast fysieke aanpassingen kan het UWV ook ondersteuning bieden bij structurele werkplekaanpassingen. Dit behelst aanpassing van werkroosters en pauzeregeling, thuiswerkfaciliteiten en hybride werkvormen, aangepaste werkprocessen en taakverdeling, en flexibele werktijden aangepast aan energie-levels. Ook begeleiding en coaching behoren tot de mogelijkheden, zoals jobcoaching op de werkplek, training voor collega's en leidinggevenden, periodieke evaluatie en bijsturing, en ondersteuning bij werkhervatting.

Vervoersvoorzieningen

Voor cliënten met overprikkeling kan het openbaar vervoer een grote uitdaging zijn. Het UWV kan ondersteuning bieden bij aangepaste vervoersmiddelen, reiskostenvergoeding voor eigen vervoer, speciale vervoersvoorzieningen naar het werk en ondersteuning bij het gebruik van minder drukke vervoersmomenten.

Praktijkvoorbeeld: Een cliënt met ernstige geluidsgevoeligheid kreeg via het UWV vergoeding voor taxi-vervoer naar het werk tijdens spitsuren, omdat het openbaar vervoer te belastend was.

Meer informatie over UWV voorzieningen

Voor uitgebreide informatie over alle beschikbare voorzieningen kun je terecht op de volgende websites:

• Algemene voorzieningen voor werk: uwv.nl/particulieren/voorzieningen

• UWV Inspiratieplatform: inspiratie.uwv.nl - voor concrete voorbeelden en inspiratie

• Voorzieningen aanvragen: uwv.nl/voorzieningen

Het UWV Inspiratieplatform bevat veel praktische voorbeelden van hoe voorzieningen in de praktijk worden ingezet en kan waardevolle inspiratie bieden voor zowel coaches als cliënten.

Samenwerking met werkgevers

Een succesvolle re-integratie vereist nauwe samenwerking met werkgevers. Help hen te begrijpen dat overprikkeling een onzichtbare maar reële beperking is waarbij kleine aanpassingen grote impact kunnen hebben. Benadruk dat investering in voorzieningen vaak kostenneutraal is door verminderd ziekteverzuim en dat diversiteit en inclusie waardevol zijn voor de organisatie.

Aandachtspunten bij UWV-procedures

Wanneer je cliënten begeleidt in contact met het UWV, bereid gesprekken goed voor en zorg voor schriftelijke onderbouwing. Overweeg om een deskundige mee te nemen naar gesprekken en leg de nadruk op functie-mogelijkheden, niet alleen op beperkingen. Zorg voor concrete voorbeelden van benodigde aanpassingen en documenteer alle communicatie zorgvuldig.

Mindfulness werkbladen

Ook de mindfulness werkbladen, die al beschikbaar zijn via ons Intranet, kunnen bijdragen aan ontprikkeling van het brein. Door stapsgewijs simpele oefeningen in te zetten en zo rust, ruimte en regelmaat te creëeren kun je jouw cliënt ondersteunen in het re-integratietraject. Denk bijvoorbeeld aan het benoemen van doelen en de uitdagingen die daarbij behoren. Door een probleem concreet te maken, kun je ook kijken naar oplossingen of aanpassingen die nodig zijn. Download deze werkbladen nu via de Documenten pagina.

Voor meer informatie over UWV voorzieningen, bezoek uwv.nl/voorzieningen of neem contact op met de afdeling Arbeidsvoorzieningen van het UWV. Het UWV Inspiratieplatform biedt aanvullende praktijkvoorbeelden en inspiratie.